Europese Beweging:
Ir. W. (Willem) Schermerhorn

Nuchtere Noord-Hollandse boerenzoon die als Delfts geodetisch ingenieur een wereldvermaard geleerde werd door de introductie van fotogrammetrie in de luchtkartering. Was in de jaren dertig actief als voorzitter van 'Eenheid door Democratie'. In de bezettingstijd betrokken bij het hooglerarenverzet en gijzelaar. Medeinitiatiefnemer van de Nederlandse Volksbeweging en medeoprichter van de PvdA. In opdracht van Wilhelmina formeerde hij in 1945 met Drees een kabinet waarvan hij minister-president werd. Na de verkiezingen van 1946 benoemde het kabinet-Beel hem tot voorzitter van de Commissie-Generaal voor Nederlands-Indië, een functie die hem veel smaad opleverde. Keerde daarna terug in de wetenschap, maar bleef actief als Tweede en Eerste Kamerlid. In de Senaat gezaghebbend woordvoerder onderwijs en ontwikkelingssamenwerking. Pas tegen het eind van zijn leven kreeg hij de waardering die hij verdiende.

PvdA, VDB
in de periode 1945-1960: lid Tweede Kamer, lid Eerste Kamer, minister-president
Willem (Willem) geboorteplaats en -datum
Akersloot (N.H.), 17 december 1894

overlijdensplaats en -datum
Haarlem, 10 maart 1977

levensbeschouwing

• - 

  Hervormd: vrijzinnig (opgevoed) 
• - 

  Remonstrants (in zijn studententijd) 

partij(en)

• - 

  Liberale Staatspartij "De Vrijheidsbond" 
• - 

  VDB (Vrijzinnig-Democratische Bond), tot 9 februari 1946 
• - 

  PvdA (Partij van de Arbeid), vanaf 9 februari 1946 

• - 

  assistent geodesie, Technische Hogeschool te Delft, van 1918 tot 1926 (assistent van prof. H.J. Heuvelink) 
• - 

  directeur particulier adviesbureau voor kartering, van 1921 tot 1931 
• - 

  hoogleraar landmeetkunde, waterpassing en geodesie Technische Hogeschool te Delft, van 7 september 1926 tot juni 1945 (door de Duitsers ontslagen in 1944) 
• - 

  geïnterneerd gijzelaarskamp te Sint-Michielsgestel, van mei 1942 tot december 1943 
• - 

  minister voor Algemene Oorlogsvoering en minister-president, van 24 juni 1945 tot 3 juli 1946 
• - 

  lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 4 juni 1946 tot 15 september 1946 
• - 

  voorzitter Commissie-Generaal voor Nederlandsch-Indië, van 16 september 1946 tot 1 november 1947 (werkzaamheden in augustus 1947 beëindigd) 
• - 

  lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 27 juli 1948 tot 18 september 1951 
• - 

  lid Eerste Kamer der Staten-Generaal, van 18 september 1951 tot 5 juni 1963 
• - 

  directeur ITC (International Training Center for Aerial Survey) te Delft, van 1951 tot 1969 

• - 

  lid partijbestuur PvdA, van februari 1946 tot 24 maart 1961 
• - 

  lid commissie beginselprogramma PvdA, van 27 juli 1946 tot 24 april 1947 
• - 

  lid fractiebestuur PvdA Tweede Kamer der Staten-Generaal, van juni 1946 tot 18 september 1951 

lijsttrekkerschap etc.

• - 

  lijstaanvoerder PvdA Tweede Kamerverkiezingen 1946 (kieskringen 's-Hertogenbosch, Tilburg, Rotterdam en Maastricht) 
• - 

  lijstaanvoerder PvdA Tweede Kamerverkiezingen 1948 (kieskringen Den Helder, Haarlem en Assen) 

• - 

  lid bestuur Delftsche Schoolvereeniging, vanaf 1922 (medeoprichter) 
• - 

  lid algemeen bestuur Radio Volksuniversiteit 
• - 

  redacteur "De Smidse", maandblad voor moderne religie en humanistische cultuur 
• - 

  lid hoofdbestuur Centrale Commissie voor het Vrijzinnig-Protestantisme 
• - 

  vicevoorzitter VPRO (Vrijzinnig-Protestantse Radio-Omroep), van 1927 tot 1941 
• - 

  adviseur KLM (Koninklijke Luchtvaart Maatschappij), van 1929 tot 1945 
• - 

  wetenschappelijk adviseur Rijkswaterstaat inzake landmeetkundigezaken, van 1931 tot 1946 
• - 

  adviseur KNILM (Koninklijke Nederlandsch-Indische Luchtvaart Maatschappij), van 1935 tot 1945 
• - 

  lid redactie VPRO-blad "Vrije Geluiden", van 1935 tot 1941 
• - 

  lid Raad van Commissarissen Glasfabriek te Leerdam 
• - 

  secretaris Rijkscommissie voor de Geodesie, van 1937 tot 1945 
• - 

  lid Onderwijsraad, afdeling Hoger Onderwijs, omstreeks 1938 
• - 

  voorzitter EDD (Eenheid door Democratie), vanaf 1938 
• - 

  voorzitter Nederlands Volksbewustzijn, van 1938 tot 1940 
• - 

  president Internationale Vereniging voor Fotogrammatie, van 1938 tot 1948 
• - 

  lid uitvoerend comité Hulpverlening aan kinderen in Spanje, 1939 
• - 

  lid Comité-Scholten, vanaf 1940 (jongeren uit politieke partijen, die onder leiding van Paul Scholten over de naoorlogse politiek spraken) 
• - 

  lid Grootburgercomité, tot 1942 
• - 

  lid politiek beraad gijzelaarskamp 'Beekvliet' te Sint-Michielsgestel, van juli 1942 tot 1943 
• - 

  lid Grootburgercomité, van 1943 tot mei 1945 
• - 

  lid Grote Adviescommissie der Illegaliteit, van 1944 tot mei 1945 
• - 

  adviseur illegale blad "Je Maintendrai", tot 1945 
• - 

  kabinetsformateur, van 28 mei 1945 tot 24 juni 1945 (met W. Drees) 
• - 

  lid bestuur en voorzitter Stichting "werkplaats kindergemeenschap" te Bilthoven, van 1947 tot 1969 
• - 

  lid internationale commissie van deskundigen van de V.N. voor advies inzake de toepassing van luchtkartografie bij ontwikkelingshulp 
• - 

  lid Nationale Raad van Advies voor Hulpverlening aan minder-ontwikkelde landen, vanaf 26 januari 1964 
• - 

  rector Instituut voor Luchtkartering en Aardkunde te Delft, tot 1965 
• - 

  lid Rijkscommissie voor de Geodesie, omstreeks 1966 

afgeleide functies, presidia etc.
voorzitter West-Indische Commissie (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 19 augustus 1948 tot 18 september 1951lager onderwijs

• - 

  Openbare lagere school te Groot-Schermer 

voortgezet onderwijs

• - 

  Rijks Hogere Burgerschool te Alkmaar, van 1908 tot 1913 

academische studie

• - 

  civiele techniek, Technische Hogeschool te Delft, van 1913 tot 1918 

eredoctoraten

• - 

  eredoctor Rijksuniversiteit te Gent, 14 oktober 1946 
• - 

  eredoctor Eidgenossische Technische Hochschule te Zürich, 13 november 1963 
• - 

  eredoctor Politechnicum Milaan, 3 april 1964 
• - 

  eredoctor Universiteit te Glasgow, 23 juni 1965 
• - 

  eredoctor Technische Hochschule Hannover, 21 februari 1967 

als parlementariër

• - 

  Sprak in de Tweede Kamer vooral over zaken betreffende de Overzeese Rijksdelen 
• - 

  Sprak in de Eerste Kamer met name over onderwijs en buitenlandse zaken; was onder meer woordvoerder bij de behandeling van de 'Mammoetwet' in 1963 

als minister-president

• - 

  Leidde in 1945-1946 met Drees een kabinet van herstel en vernieuwing. Moest leiding geven aan het herstel van de verwoeste industrie en infrastructuur en kreeg te maken met de zuivering en berechting van 'foute' Nederlanders en met het herstel van het bestuur in Nederland 
• - 

  Legde op 27 juni 1945 via de radio de regeringsverklaring af 
• - 

  Kreeg in augustus 1945 te maken met de gevolgen van de Japanse capitulatie en de eenzijdige onafhankelijkheidsverklaring van Indonesië 
• - 

  Richtte in 1945 de Rijksvoorlichtingsdienst op 
• - 

  Hield regelmatig radiopraatjes over het regeringsbeleid 
• - 

  Omringde zich als minister-president met enkele politieke ambtenaren, zoals Koos Vorrink, Piet Sanders en Hendrik Brugmans (de zgn. "Schermerboys") 
• - 

  De door hem ingestelde dienst "Oog en Oor" werd na ernstige kritiek uit de Tweede Kamer opgeheven 
• - 

  Tijdens zijn kabinetsperiode werd (april 1946) de Hoge-Veluweconferentie gehouden over de toekomst van Nederlands-Indië 

algemeen

• - 

  Speelde voor de oorlog een belangrijke rol in de beweging 'Eenheid door Democratie' 
• - 

  Bereikte met de Commissie-Generaal in november 1946 met de Republiek het Akkoord van Linggadjati. Het akkoord moest als basis dienen voor onderhandelingen met de Republiek Indonesia en met vertegenwoordigers van de buitengewesten over de vorming van een federatieve staat, die onderdeel zou gaan uitmaken van een Nederlands-Indonesische Unie. Het akkoord werd op 25 maart 1947 door hem en Sjahrir in Batavia ondertekend. 
• - 

  Behoorde in 1947/1948 tot de zgn. Nova Zembla-groep die zich verzette tegen militair optreden jegens de Republiek Indonesië 
• - 

  Behoorde in december 1948 tot de zes leden die in de PvdA-fractie tegen het besluit tot een tweede politionele actie in Indonesië stemde 

uit de privésfeer

• - 

  Zijn vader was veehouder 
• - 

  Was zelf ongeschikt om veehouder te worden, omdat hij als baby zijn rechterhand had verbrand 
• - 

  Werd in 1936 door de KNILM uitgezonden naar Nieuw-Guinea voor Luchtkarteringswerkzaamheden en in 1937 adviseerde hij de Chinese Regering 
• - 

  Dook in 1944 onder in Amsterdam; had daar de leiding van de Indische Groep van de Illegale Pers 
• - 

  Zijn dochter Lieneke verleende hem tijdens de kabinetsformatie in 1945 hand- en spandiensten en was later met haar echtgenoot Barend van Dam een belangrijk klankbord voor hem. 

verkiezingen

• - 

  Werd in 1951 tot Eerste Kamerlid gekozen door Groep II: Gelderland, Overijssel, Groningen en Drenthe 
• - 

  Werd in 1952 en 1956 gekozen door Groep III: Noord-Holland en Friesland 

niet-aanvaarde politieke functies

• - 

  burgemeester van Amsterdam, 1946 

woonplaats(en)/adres(sen)

• - 

  Delft, Kanaalweg 304, omstreeks 1931 en nog in 1945 
• - 

  Bilthoven, Lassuslaan 39, omstreeks 1949 en nog in 1955 
• - 

  Delft, Kanaalweg 3, omstreeks 1956 en nog in 1962 
• - 

  Heemstede, Zandvoortse allee 304 

ridderorden

• - 

  Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw, juli 1933 
• - 

  Grootofficier in de Orde van Oranje-Nassau, 17 september 1946 

overige onderscheidingen en prijzen
ereburger van Gent

verenigingen, sociëteiten, genootschappen etc.

• - 

  lid VCSB (Vrijzinnig-Christelijke Studenten Bond) 
• - 

  lid Kerk en Vrede, tot 1933 
• - 

  lid NVB (Nederlandse Volksbeweging), 1945 
• - 

  lid KNAW (Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen), vanaf 1956 

publicaties

• - 

  "Eenige opmerkingen omtrent nauwkeurigheidswaterpassing" (1922) 
• - 

  "Het gebruik van de resultaten der Rijksdriehoeksmeting bij de herziening van de rivierkaart van de Maas" (1926) 
• - 

  "Toepassing der Luchtfotogrammetrie in Nederland" (1929) 
• - 

  "Eenige opmerkingen over dubbelbeeld afstandmeting" (1930) 
• - 

  "Mensch-Techniek-Arbeid" (1933) 
• - 

  "De ontwikkeling van de Boerenstand in Hollands Polderland" (1933) 
• - 

  "De boeren in onze volksgemeenschap"(1934) 
• - 

  "Modern studentenleven" (1934) 
• - 

  "Landmeten en waterpassen voor bouwkundigen" (leerboek, met H.J. van Steenis, 1943) 

literatuur/documentatie

• - 

  C. Smit, "Het dagboek van Schermerhorn" (2 delen, Utrecht, 1970) 
• - 

  A.J. van der Weele, "Het leven en streven van prof. dr.ir. W.Schermerhorn in dienst van wetenschap, techniek en onderwijs" (Naarden, 1977) 
• - 

  G. Puchinger, "Prof.dr.ir. W. Schermerhorn, minister-president van Herrijzend Nederland" (1977) 
• - 

  W. Baarda, "Levensbericht van Willem Schermerhorn (17 december 1894-10 maart 1977)", in: Jaarboek van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen 1977 
• - 

  H.W. von der Dunk, "Schermerhorn, Willem (1894-1977)", in: Biografisch Woordenboek van Nederland, deel I, 530 
• - 

  M. Campfens, "Schermerhorn, Willem", in: Biografisch Woordenboek van het Socialisme en de Arbeidersbeweging in Nederland, deel VI, 199 
• - 

  Persoonlijkheden in het Koninkrijk der Nederlanden in woord en beeld (1938) 

Biografisch Woordenboek(en)

• - 

  biografie opgenomen in het Biografisch Woordenboek van Nederland 
• - 

  biografie opgenomen in het Biografisch Woordenboek van het Socialisme en de Arbeidersbeweging in Nederland 

archivalia via site Nationaal Archief
vindplaatsen en beschrijvingen verzameld door het Nationaal Archiefhuwelijk/samenlevingsvorm
gehuwd te Delft, 9 april 1919

echtgeno(o)t(e)/partner
B. Rook, Barbara

kinderen
3 zoons en 1 dochter

vader
T. Schermerhorn, Teunis (Teun)

geboorteplaats en/of -datum
Zijpe (N.H.), 1871

moeder
T. Honig, Trijntje

geboorteplaats en/of -datum
Schermerhorn, 1873

broers en zusters
1 zuster en 3 broers

beroep grootvader (vaderskant)
boer

beroep grootvader (moederskant)
boer

familierelaties
Schoonvader van B. van Dam, Eerste Kamerlid