Europese Beweging:
Frankrijk

De Franse Republiek is één van de grootmachten in Europa. Na 1945 bouwde het land een welvarende economie op, en stond het aan de wieg van de Europese samenwerking (het was in 1951 medeoprichter van de EGKS, de voorloper van de Europese Unie). De Fransman Jacques Delors was een dynamische en baanbrekende voorzitter van de Europese Commissie.

De Franse revolutie in 1789 stond aan de wieg van de staatsvorm die nu in Europa domineert: de parlementaire democratie. Tijdens de periode van Napoleon (1799-1814) overheerste Frankrijk grote delen van het Europese vaste land. Frankrijks rivaliteit met Duitsland speelde een belangrijke rol bij het uitbreken van drie oorlogen: de Frans-Duitse oorlog in 1870-1871 en de Eerste en Tweede Wereldoorlog.

Van het eind van de negentiende eeuw tot 1960 was Frankrijk met koloniale bezittingen in Afrika en Zuidoost-Azië de tweede koloniale grootmacht ter wereld. Sinds 1959 is er sprake van de Vijfde Republiek, waarin de president veel macht heeft.

Tot op de dag van vandaag heeft de Franse cultuur een internationale uitstraling. Culturele erflaters zijn onder meer de componisten Bizet, Ravel, Debussy en Satie, de schilders Gaugain, Monet, Manet en Toulouse-Lautrec en de schrijver Voltaire. Toonaangevende 20e-eeuwse auteurs zijn onder anderen Marcel Proust, Louis-Ferdinand Céline, Albert Camus en Jean-Paul Sartre. De Franse filmindustrie is de grootste van Europa, het Parijse Louvre is één van de bestbezochte musea ter wereld.

Prominente Fransen in de recente sporthistorie zijn onder meer Alain Prost (Formule 1), Jean-Claude Killy (skiën), Jeannie Longo, Jacques Anquetil, Bernard Hinault en Laurent Fignon (wielrennen), Michel Platini, Zinedine Zidane en Thierry Henry (voetbal), Mary Pierce (tennis), Marie-José Perec (atletiek), en Serge Blanco en Philippe Sella (rugby). Bij de Olympische Spelen van 2008 wonnen onder andere de handbalmannen goud.

Sinds de presidentsverkiezingen van 6 mei 2007 is Nicolas Sarkozy president van Frankrijk. Hij versloeg toen in de tweede verkiezingsronde de socialiste Ségolène Royal. Sarkozy is een centrumrechtse politicus en was leider van de UMP.

Sinds 1958, toen de Vijfde Republiek begon, regeerden vooral rechtse of centrumrechtse presidenten. In de periode 1959-1969 was dat generaal Charles de Gaulle, de voormalige leider van de Vrije Fransen tijdens de Duitse bezetting. Hij werd opgevolgd door diens voormalige minister-president Georges Pompidou. In 1974 kwam de rechts-liberaal Giscard d'Estaing in het presidentiële paleis.

De socialist François Mitterrand - eerder in 1965 en 1974 verliezend presidentskandidaat - werd president na de verkiezingen van 1981. Tweemaal moest hij regeren met een in meerderheid oppositionele Nationale Vergadering. Dat gold in de periode 1997-2002 ook voor president Jacques Chirac (rechts-liberaal), die in 1995 Mitterrand opvolgde.

Frankrijk kent een semipresidentieel constitutioneel systeem. De Grondwet die aan de basis hiervan lag, werd in oktober 1958 vastgesteld. Daarmee begon de Vijfde Republiek. De uitvoerende macht kwam grotendeels in handen van de president, die rechtstreeks voor zeven jaar werd gekozen. In 2000 werd die termijn vijf jaar. Een president kan maximaal tien jaar regeren.

De president benoemt de minister-president en het kabinet. Via een motie van wantrouwen kan een kabinet door het parlement tot aftreden worden gedwongen. Het is voorgekomen dat de oppositiepartijen een meerderheid hadden in het parlement, waardoor de president met hen moest samenwerken, de zogenoemde cohibitation. Dit gebeurde onder meer in de perioden 1993-1995 en 1997-2002. De president kan het parlement ontbinden.

Het parlement bestaat uit de rechtstreeks gekozen Nationale Vergadering (Assemblée Nationale) en de getrapt gekozen Senaat. 

De Grondwet kent een beperkt aantal beleidsgebieden voor wetgeving toe aan het parlement. Op andere gebieden kan de president bij decreet regeren. Er zijn geen controlerende taken ten opzichte van de president of diens kabinet. Beide Kamers hebben het recht van initiatief en het recht van amendement. Bij conflicten tussen Assemblée en Senaat moet een gemengde commissie een compromis opstellen. De Senaat heeft echter geen vetorecht, waardoor de Assemblée het laatste woord heeft.

Het houden van referenda is mogelijk. Frankrijk kent toetsing aan de Grondwet van wetten door een Constitutioneel Hof.

kiesstelsel

De president wordt rechtstreeks gekozen. Als bij de verkiezingen geen kandidaat een absolute meerderheid behaalt, is een tweede ronde nodig tussen de twee kandidaten met de meeste stemmen.

De Nationale Vergadering wordt, net als de president, iedere vijf jaar rechtstreeks gekozen. Er is een districtenstelsel, waarbij de kandidaat die de absolute meerderheid behaalt de zetel wint. Ook hierbij is in veel districten een tweede ronde nodig.

De leden van de Senaat worden gekozen door regionale en gemeentelijke bestuurders voor een periode van zes jaar (met vernieuwing van de helft om de drie jaar). Door een overwicht van het platteland is de Senaat conservatiever dan de Nationale Vergadering.

partijen

In de Franse politiek treden geregeld nieuwe partijformaties op. De sociaaldemocratische Parti Socialiste (PS) en de communistische Parti Communiste Français (PCF) bestaan al wel langere tijd. De PS kent echter diverse facties, variërend van links-socialisten tot gematigde sociaal-liberalen. Frankrijk kent ook een sociaal-liberale Radicale Partij, die samenwerkt met de PS.

Ter rechterzijde vindt partijvorming vaak plaats rond de persoon van de presidentskandidaat. Momenteel is er een Union pour un Mouvement Populaire (UMP), waarin conservatief-liberalen, christendemocraten, Gaullisten, sociaal-liberalen en conservatieven samenwerken. Het Nouveau Centre (NC) is gematigd sociaal-liberaal.

Het ultrarechtse Front National van Le Pen is door de werking van het kiesstelsel niet in het parlement vertegenwoordigd.

Het kabinet-Fillon is op 18 juni 2007 aangetreden. In het kabinet zitten voornamelijk leden van de presidentiële UMP. De minister van Defensie is lid van Nouveau Centre. Daarnaast telt het kabinet enkele partijlozen, onder wie de ex-socialistische minister van Buitenlandse Zaken Bernard Kouchner.

Belangrijkste ministers: