Europese Beweging:
Griekenland

De Republiek Griekenland is een overwegend agrarisch land dat honderden eilanden omvat. Sinds 1981 is het lid van de Europese Gemeenschap. Griekenland wordt beschouwd als de bakermat van de democratie en heeft een rijke culturele historie.

Griekenland werd onafhankelijk in 1829, na een vrijheidsstrijd tegen het Ottomaanse rijk. De grote belangstelling voor de klassieke oudheid bracht vanaf het midden van de negentiende eeuw archeologische expedities naar Griekenland, waarbij vele kunstschatten verhuisden naar toonaangevende musea in Duitsland (Pergamon altaar), Frankrijk (Venus van Milo), Engeland (Parthenon-beelden) en Rusland. De fascinatie met Griekenland beïnvloedde in die tijd ook diepgaand de architectuur van vele Europese en Amerikaanse steden, en leidde ook tot de introductie van de 'moderne' Olympische Spelen door de Fransman Pierre de Coubertin. Deze werden gehouden in de Griekse hoofdstad Athene, in 1896.

Griekenland profiteerde van het uiteenvallende Ottomaanse Rijk door het grondgebied uit te breiden, dat in 1947 de huidige omvang bereikte. Na de Tweede Wereldoorlog sloeg een bloedige burgeroorlog tussen een sterke communistische beweging en het leger diepe wonden in de Griekse maatschappij. In 1967 kwam een kolonelsregime aan de macht na een staatsgreep. In 1974 kwam een einde aan die dictatuur en keerde de democratie weer terug. Tot 1973 was Griekenland een koninkrijk.

Na de val van de dictatuur trad Griekenland versneld toe tot de Europese Unie. Binnen de Europese Unie heeft het land nooit bekend gestaan als 'het beste jongetje van de klas' en in 2009 bracht Griekenland de stabiliteit van de euro zelfs in gevaar toen bekend werd dat het land kampte met een zeer groot begrotingstekort en een hoge staatsschuld.

Toonaangevende Griekse musici waren de operazangeres Maria Callas, de volkszanger Mikis Theodorakis en componist Xenakis. De romanschrijver Giorgos Seferis en de dichter Elytis Odysseus wonnen de Nobelprijs voor de literatuur. Op sportgebied onderscheidden zich de gewichtheffer Pyrros Dimas (gouden medailles tijdens de Olympische Spelen van Barcelona, Atlanta en Sydney), en de nationale basketbalploeg. Het Griekse nationale voetbalelftal verraste vriend en vijand door in 2004 de Europese Kampioenschappen te winnen.

Op 11 november 2011 is een (nationaal) interimkabinet aangetreden onder leiding van oud-vicepresident van de ECB Loukas Papademos. Het volgde het sociaaldemocratische kabinet op, dat sinds de verkiezingen van oktober 2009 regeerde met Giorgos Papandreou als premier. Het kabinet-Papandreou moest vele hervormingen doorvoeren om het begrotingstekort en de staatsschuld van Griekenland terug te dringen. In juni 2011 vond een ingrijpende ministerswisseling plaats en in november overleefde het kabinet een vertrouwensstemming, maar kort daarna werden vorming van een overgangsregering en nieuwe verkiezingen (februari 2012) aangekondigd.

Griekenland heeft een roerige recente politieke geschiedenis achter de rug. Na de bezetting tijdens de Tweede Wereldoorlog brak een burgeroorlog uit, die duurde tot 1949. In 1967 werd de democratische situatie opnieuw verstoord door een militaire staatsgreep. Dit kolonelsregime verbande de koning. In 1973 werd Griekenland een republiek en dat bleef het nadat in 1974 het kolonelsregime ten val was gekomen.

De politiek wordt vanaf die tijd gedomineerd door twee partijen: de socialistische partij PASOK en de conservatieve partij Néa Dimokratía  (ND). Meestal weet één van deze partijen een absolute meerderheid te behalen in het parlement, waardoor de winnende partij een regering kan vormen.

Opvallend is de belangrijke rol die bepaalde families binnen de Griekse politiek spelen. De familie Papandreou leverde liefst drie Griekse minister-presidenten, onder wie de vorige premier Giorgos Papandreou (PASOK). Ook de oom van voormalig premier Kostas Karamanlis (ND) was eerder minister-president van Griekenland. 

Na de val van het Griekse kolonelsregime in 1974 werd de Grondwet van 1952 opnieuw van kracht, behalve de artikelen die te maken hadden met de monarchie. In de Grondwet die in 1975 werd aangenomen werd de presidentiële, parlementaire monarchie verankerd.

De president wordt gekozen door de leden van het parlement voor een termijn van vijf jaar. Hij heeft geen werkelijke macht.

Meestal lukt het de winnende partij een absolute meerderheid te behalen in het parlement. De leider van die partij wordt in dat geval door de president benoemd tot minister-president. De minister-president draagt vervolgens ministers voor, die ook door de president worden benoemd. Ministers zijn meestal tevens lid van het parlement. Als geen van de politieke partijen een absolute meerderheid behaalt in het parlement, krijgt de leider van de grootste partij de opdracht een coalitie te vormen.

Parlementariërs worden gekozen voor een termijn van vier jaar. Op verzoek van de regering kan de president het parlement eerder ontbinden, zodat nieuwe verkiezingen kunnen worden gehouden. De regering kan om ontbinding van het parlement vragen in de hoop tijdens de verkiezingen een nieuw mandaat te krijgen voor een kwestie van nationaal belang.

De rechterlijke macht in Griekenland opereert onafhankelijk van de wetgevende en uitvoerende machten. De hoogste rechterlijke macht wordt gevormd door drie hoven: de Raad van State, het Hof van Cassatie en de Griekse Rekenkamer. Griekenland kent geen permanent constitutioneel hof. Wel kan een Speciaal Hoogste Hof worden ingesteld, bestaande uit rechters van de drie instituties van de rechterlijke macht. Uitspraken van dit speciaal samengestelde hof zijn bindend, ook voor de drie andere hoven.

kiesstelsel

Het Griekse parlement bestaat uit 300 rechtstreeks gekozen leden. 288 daarvan komen van kieslijsten in één van de 56 regionale kieskringen. Sommige van die kieskringen zijn goed voor één zetel, andere voor meerdere zetels. De partij die de verkiezingen wint krijgt een bonus van 40 zetels die worden gevuld met kandidaten uit die kieskringen. De overige 12 zetels worden evenredig toegewezen aan landelijke kandidaten van de meest succesvolle partijen tijdens de verkiezingen. Voor de verdeling van deze 12 zetels wordt heel Griekenland als één kiesdistrict beschouwd.

partijen

De grootste politieke partijen in Griekenland zijn de sociaaldemocratische partij PASOK (Panellinio Sosialistiko Kinima, Panhelleense Socialistische Beweging) en de partij Néa Dimokratía (ND, Nieuwe Democratie). Beide partijen werden in 1974 opgericht, na de val van het kolonelsregime.

Kleinere partijen die in het parlement vertegenwoordigd zijn, zijn KKE (Kommounistiko Komma Elladas, Griekse Communistische partij), de orthodox-nationalistische LAOS (Laïkós Orthódoxos Synagermós, Orthodoxe Volksbeweging) en linkse milieupartij SYRIZA (Synaspismos tis Aristeras ton Kinimaton kai tis Oikologias, 'Coalitie van Links, Bewegingen en Ecologie').

De huidige interimregering wordt gevormd door ministers van PASOK, ND en LAOS en staat onder leiding van premier Loukas Papademos.

Gezichtsbepalende ministers in het kabinet zijn minister van Buitenlandse Zaken Stavros Dimas en minister van Financiën Evangelos Venizelos. Laatstgenoemde is namens Pasok tweede vicepremier. Eerste vicepremier is Theodoros Pangalos van ND.