Europese Beweging:
Kroatië

Kroatië zal in 2013 toetreden tot de Europese Unie. Het land onderging na de onafhankelijkheid in 1991 een gestage opmars naar een stabiele democratie en geldt daarmee als voorbeeld voor andere landen in de Balkan.

Kroatië, in het Kroatisch Hrvatska geheten, ligt in voormalig Joegoslavië, waarvan het sinds 1929 deel uitmaakte. Het land verklaarde zich op 25 juni 1991 onafhankelijk, waarna een oorlog met Servië werd gevoerd, tot bij het Verdrag van Dayton in 1995 vrede werd gesloten.

Voor de Eerste Wereldoorlog werd de heerschappij over Kroatië jarenlang betwist tussen Turkije en Oostenrijk-Hongarije. Het vormde daarmee - samen met de andere landen in de Balkan - een grensgebied tussen Europa en Azië.

Beroemde Kroaten zijn de scheikundige Ruzicka, die de Nobelprijs won (toen woonde hij inmiddels in Zwitserland), en de vroegere president van Joegoslavië, Tito.

Bekende Kroatische sporters zijn de tennisser Goran Ivanišević en de voetballers Prosinecki, Suker en Boban. Janica Kostelić won op de Olympische Spelen goud bij het alpineskiën, net als het Kroatische handbalteam. Het voetbalelftal werd in 1998 derde op het Wereldkampioenschap door in de kleine finale Nederland met 1-2 te verslaan.

In december 2011 werden parlementsverkiezingen gehouden waarbij de regerende centrumrechtse HDZ verloor en de verenigde oppositie (het zogenoemde 'Kukuriku-blok', afkomstig van de naam van het restaurant waar de partijleiders vergaderden) bestaande uit SPH, HNS, ISD en HSU een meerderheid behaalde. Op 23 december 2011 trad het kabinet-Milanović aan, bestaande uit sociaaldemocraten en links-liberalen.

Sinds de officiële onafhankelijkheid van Kroatië in 1995 heeft het land zes regeringen gehad. De eerste president van het land was Franco Tudjman (1922-1999). Zijn opvolger, Stjepan Mesić, was van 2000 tot 2010 president van het land en zorgde ervoor dat Kroatië in 2004 de status van kandidaat-lidstaat van de Europese Unie kreeg. Kroatië zal vermoedelijk op 1 juli 2013 het 28e lid van de EU worden. De huidige president van Kroatië is Ivo Josipović.

De regering van Kroatië staat onder leiding van een president, die in functie vergelijkbaar is met de president van Italië. Sinds 18 februari 2010 Ivo Josipović president van Kroatië. De zittingstermijn voor de president is vijf jaar. Deze termijn kan eenmaal verlengd worden.

De president benoemt samen met het parlement de minister-president, die een regering vormt. Zijn voorstel voor de samenstelling van het kabinet wordt vervolgens door het parlement goedgekeurd. Het parlement benoemt de ministers. Daarmee heeft het parlement een belangrijke positie in de totstandkoming van een regering. Er geldt een gezamenlijke ministeriële verantwoordelijkheid.

Kroatië kent een unicamerale volksvertegenwoordiging, de Hrvatski Sabor (Parlement van Kroatië). Het parlement heeft zowel de wetgevende als de controlerende bevoegdheid. Daarnaast heeft het zoals gezegd een belangrijke positie in het benoemen van de premier en de ministers. Tot 2001 kende Kroatië twee kamers in het parlement. De Zupanijski Dom (Districtskamer) telde 74 leden en bestond uit vertegenwoordigers van de verschillende districten. De leden werden persoonlijk benoemd en niet verkozen.

kiesstelsel

Verkiezingen in Kroatië vinden in districten plaats via directe verkiezing van kandidaten. Het kiesstelsel is gebaseerd op de evenredige vertegenwoordiging: de zetels worden verdeeld aan de hand van het percentage stemmen. De kiesdrempel in Kroatië is 5%, zoals gebruikelijk in veel andere Europese landen. Het land is verdeeld in tien normale kiesdistricten en twee bijzondere: een voor de Kroaten die buiten het land wonen en één voor nationale minderheden. Kroatië kent geen stemplicht.

Het Kroatische parlement heeft momenteel 151 leden, waarvan er 140 gekozen worden uit de tien normale kiesdistricten. Acht worden worden gekozen voor de nationale minderheden en de overige drie door Kroaten die niet in Kroatië wonen. Het aantal Kroatische parlementariërs is variabel en afhankelijk van de opkomst in de kiesdistricten. Het parlement telt minstens 100 en maximaal 160 leden.

partijen

Kroatië kent verschillende partijen, waarvan er twee over het algemeen de boventoon voeren. Allereerst is er de HDZ (Hrvatska Demokratska Zajednica, Kroatische Democratische Unie). Deze partij staat onder leiding van de voormalige minister-president Jadranka Kosor. Het is een centrumrechtse en christendemocratische partij, die is aangesloten bij de Europese Volkspartij. De partij is opgericht door oud-president Franco Tudjman. Tussen 2003 en 2011 had deze partij regeringsverantwoordelijkheid.

De tweede grote partij in Kroatië is de SPH (Socijaldemokratska Partija Hrvatske, Sociaaldemocratische partij van Kroatië). Dit is de tegenhanger van de HDZ als centrumlinkse partij. De partij is voortgekomen uit de communistische partij van Kroatië. Hoewel het succes van de partij vanwege de anticommunistische sentimenten in Kroatië in het begin wat tegenviel, is de partij momenteel de enige tegenstander van de HDZ. Tussen 2000 en 2003 was deze partij al vertegenwoordigd in regeringen; sinds 2011 is de partij opnieuw leverancier van ministers. De huidige leider van de partij, Zoran Milanović is tevens de minister-president van Kroatië.

De overige politieke partijen zijn veel kleiner dan de HDZ en SPH, maar spelen desondanks een belangrijke rol in de Kroatische politiek. Omdat geen van de twee grote partijen een absolute meerderheid in het parlement heeft, moeten de kleine partijen betrokken worden bij het vormen van een regering. De HSS (Hrvatska Seljacka Stranka, Kroatische Boerenpartij) is een conservatieve christendemocratische partij. De partij heeft verwantschap met de HDZ en bevindt zich aan de rechterkant van het politieke spectrum.

Aan de linkerkant van het spectrum vinden we IDS (Istarski Demokratski Sabor, Istrische Democratische Assemblee), een regionale partij voor Istrië. Het is een linkse populistische partij, die gespiegeld wordt door de HDSSB (Hrvatski Demokratski Sabor Slavonije i Baranje, de Kroatische Democratische Assemblee van Slavonië en Baranja). Deze rechts-populistische partij is in 2006 afgescheiden van de HDZ.

Andere kleine partijen zijn de HSU (Hrvatska Stranka Umirovljenika, Kroatische Partij voor Gepensioneerden), de anti-Europese HS (Hrvatski Socijaldemokrati, Kroatische Sociaaldemocraten), de rechts-nationalistische HSP (Hrvatska Stranka Prava, Kroatische Partij van het Recht). Daarnaast is er een links-liberale partij, HNS (Hrvatska Narodna Stranka - Liberalni Demokrati, Kroatische Volkspartij).

Voor etnische minderheden zijn er eigen partijen. Zo is er een partij speciaal voor Serviërs, de SDSS (Samostalna Demokratska Srpska Stranka, Onafhankelijke Democratische Servische Partij).

Sinds 23 december 2011 is Zoran Milanović premier van Kroatië.

Na het akkoord van het parlement werd het kabinet op 23 december 2011 geïnstalleerd. De coalitie waarop het kabinet steunt is een centrum-linkse samenwerking tussen SDP, HNS en IDS.

• * 

  Kukuriku bestaat uit SPH, HNS, IDS en HSU. Zetels voor deze partijen zijn samengevoegd.