Europese Beweging:
Portugal

De Republiek Portugal op het Iberisch schiereiland werd in 1974 weer een democratie. Lange tijd ging het land gebukt onder een (militaire) dictatuur onder Salazar en Caetano. In 1986 werd Portugal lid van de Europese Unie. Het behoort tot de minder welvarende landen van de Unie en heeft een sterk agrarisch gerichte economie.

Portugal bestaat als natie sinds de twaalfde eeuw, toen koning Afonso I de Moren verjoeg. In het spoor van ontdekkingsreizigers als Bartolomeus Dias, Vasco da Gama en Fernando Magellaan, bouwde Portugal in de vijftiende en zestiende eeuw een formidabel overzees imperium op. Portugese handelaren vestigden handelshuizen in Japan, China (Macao), de Molukken, India, over de hele Afrikaanse kust en in Zuid-Amerika. Brazilië was tot 1822 een Portugese kolonie, en na de onafhankelijkheid bleef het land Portugeestalig.

In de negentiende eeuw vestigde Portugal een koloniaal rijk in Afrika (Angola, Mozambique, Guinee-Bissau, Sao Tomé en de Kaapverdische eilanden). In 1926 kwam Portugal onder een militaire dictatuur.

Toonaangevende Portugese kunstenaars zijn de schrijver en Nobelprijswinnaar José Saramago, de dichter Fernando Pessoa, en de fado-zangeressen Cristina Branco en Amália Rodrigues.

Grote namen uit de recente Portugese sportgeschiedenis zijn de langeafstandlopers Carlos Lopes en Rosa Mota, de wielrenner Joaquim Agostinho, en de voetballers Eusebio en Luís Figo. In 1966 werd Portugal derde op het WK voetbal. Benfica uit Lissabon en FC Porto zijn toonaangevende Europese voetbalclubs. Op de Olympische Spelen van 2008 won Nelson Évora goud bij de driesprong.

Sinds juni  2011 regeert een centrumrechts kabinet (christendemocraten/conservatief-liberalen) onder leiding van Pedro Passos Coelho. Het socialistische kabinet dat sinds februari 2005 regeerde onder leiding van José Sócrates kwam op 23 maart 2011 ten val, nadat het parlement de bezuinigingsvoorstellen voor 2011-2014 had verworpen. Bij de parlementsverkiezingen van 5 juni verloren de socialisten sterk.

Na de val van het autoritaire bewind van Salazar (1932-1968) en Caetano (1968-1974) in de Anjer-revolutie van april 1974, werd Portugal omgevormd tot een parlementaire democratie. Het land kreeg in 1976 een nieuwe Grondwet. Nadien werden vrijwel steeds kabinetten gevormd door ofwel de PS ofwel de conservatief-liberale (centrumrechtse) PSD. In 1983-1985 was er een coalitie van die beide partijen.

Voornaamste politici waren sinds 1976 Mário Soares, António Guterres en en Anibal Cavaco Silva. De sociaaldemocraat Soares was twee keer premier (1976-1979 en 1983-1985) en in 1986-1996 president. Diens partijgenoot Guterres was vanaf 1995 zeven jaar minister-president. De centrumrechtse Cavaco Silva leidde tussen 1985 en 1995 drie kabinetten en is sinds 2006 president.

Tien jaar lang (1986-1996) was generaal António Eanes president. Hij leidde de PRD (Democratische hervormingspartij) die 1985-1987 47 zetels in het parlement had. Ook de huidige voorzitter van de Europese Commissie, José Manuael Durao Barroso speelde een belangrijke rol in de Portugese politiek.

Portugal is een parlementaire republiek. De minister-president is regeringsleider en de president staatshoofd. De president benoemt formeel de minister-president en ministers en heeft de bevoegdheid om het parlement te ontbinden. Verder heeft hij een vetorecht bij wetgeving, maar dat kan door het parlement worden overruled. De presidentsverkiezingen vinden iedere vijf jaar plaats; een president mag maximaal twee periodes in functie blijven.

De uitvoerende macht berust bij het kabinet. Kabinet en parlement hebben samen de wetgevende macht. Het parlement bestaat uit één Kamer, de Assembleia de República (de Vergadering van de Republiek). Een kabinet kan alleen regeren als het het vertrouwen van het parlement heeft.

De uit 230 leden bestaande Assembleia heeft verder volledige wetgevende bevoegdheden (vetorecht, recht van amendement, begrotingsrecht) en controletaken.

Een Constitutioneel Hof kan wetten toetsen aan de Grondwet. Het houden van bindende referenda is mogelijk op voorstel van de regering of het parlement. Ook kiezers kunnen een referendum aanvragen. In 2007 werd abortus na een referendum gelegaliseerd.

kiesstelsel

De president wordt rechtstreeks gekozen, waarbij de kandidaat die de absolute meerderheid behaalt, de winnaar is. Zo nodig wordt een tweede ronde gehouden tussen de twee kandidaten met het meeste aantal stemmen in de eerste ronde.

De Assembleia wordt om de vier jaar gekozen via een stelsel van evenredige vertegenwoordiging in combinatie met districten. Er zijn 22 kiesdistricten; 18 op het vaste land, 1 op Madeira en 1 op de Azoren, 1 voor de Portugezen in andere EU-landen en 1 voor Portugezen elders in de wereld. Het aantal afgevaardigden per district hangt af van het aantal inwoners (Lissabon heeft bijvoorbeeld 48 afgevaardigden en Portalegre slechts twee).

partijen

De belangrijkste politieke partijen zijn de sociaaldemocratische Partido Socialista (PS) en de centrumrechtse, conservatief-liberale Partido Social Democrata (PSD), die overigens is aangesloten bij de christendemocratische Europese Volkspartij.

Ter rechterzijde bevindt zich ook de kleinere CDS-PP (Centro Democrático e Social - Partido Popular), een centrumrechtse, christendemocratische partij.

Aan de linkerzijde van het politieke spectrum staat het Linkse Blok (Bloco de Esquerda), een links-socialistische partij die is te vergelijken met de Nederlandse SP. Eveneens links is CDU (Coligaçao Democrática Unitária), een samenwerking van de Portugese Communistische Partij (PCP) en Partido Ecologista Os Verdes (de Groenen).

Het is grondwettelijk verboden om religieuze aanduidingen (zoals christendemocraten) in partijnamen te gebruiken.

Het kabinet-Passos Coelho trad aan op 21 juni 2011. Het kabinet bestaat uit vijf ministers van de PSD en drie van CDS-PP. Er zijn verder vier partijloze ministers.