Europese Beweging:
Beleid buurlanden

De Europese Unie onderhoudt wereldwijd betrekkingen met vele landen. Met de directe buurlanden zijn er echter intensievere banden. Op die manier probeert de EU de stabiliteit en vrede in haar omgeving te bewaren. Bovendien is een goede relatie in het belang van de internationale handel en de beschikbaarheid van energiebronnen zoals aardolie en aardgas.

Sommige van de buurlanden willen lid worden van de EU. De Europese Unie en de kandidaat-lidstaten hebben een strategie uitgestippeld die hen moet voorbereiden op toetreding. De Unie geeft de landen steun om te kunnen voldoen aan de eisen voor het lidmaatschap.

In mei 2011 lanceerden Hoge vertegenwoordiger Ashton en eurocommissaris Füle  een nieuwe Europese Buurlanden Politiek (ENP). Daarin staan centraal steun aan het democratiseringsproces en van de economische ontwikkeling in buurlanden, alsmede versterking van het Oostelijk Partnerschap en van het Partnerschap voor Democratie en gedeelde welvaart. Er komt meer geld voor die doelstellingen. Samenwerking met overheden en ngo's op gebied van democratie, klimaat en energie, soepelere arbeidsmigratie en betere handelsbetrekkingen, zijn belangrijke speerpunten.

Er zijn in grote lijnen drie redenen waarom de EU speciale banden met zijn buurlanden onderhoudt:

• - 

  aparte overeenkomsten om handel te vergemakkelijken
• - 

  mogelijke toetreding van deze landen tot de EU
• - 

  energie: aanvoer van fossiele brandstoffen van en via naburige landen

Handel

De Unie heeft bijzondere overeenkomsten gesloten met landen in Midden- en Oost-Europa en in het Middellandse Zeegebied, om de onderlinge handel te vergemakkelijken. De Europese Unie ziet ontwikkelingshulp aan partnerlanden niet alleen als solidariteit, maar ook als een kans om sterkere, welvarende partners te ontwikkelen.

Uitbreiding van de EU

De Europese Unie breidt zich langzamerhand steeds verder uit naar het Oosten en zuidoosten van Europa. In 2004 werd de Europese Unie uitgebreid van 15 naar 25 lidstaten, en op 1 januari 2007 traden ook Roemenië en Bulgarije toe. Met Macedonië, Montenegro, IJsland en Turkije voert de Unie onderhandelingen over toetreding. Albanië, Bosnië-Herzegovina, Servië en Kosovo behoren tot de landen die wellicht in de toekomst in aanmerking komen voor EU-lidmaatschap.

De toetredende lidstaten gebruiken de steun uit de EU om te kunnen voldoen aan de eisen voor het lidmaatschap, mede om te zorgen dat de wetgeving en de werking van de overheid aan Europese eisen zullen voldoen.

Energievoorziening

Ruim 50% van de energie die Nederland nodig heeft komt uit het buitenland. De buurlanden van de Europese Unie zijn vaak doorvoerlanden voor onze aardolie (Midden-Oosten), of aardgas (Rusland). De Europese samenwerking streeft naar een constante en veilige aanvoer van energie.

Welke landen

De volgende landen vallen onder het beleid voor buurlanden:

• - 

  Wit-Rusland, Oekraïne, Moldavië
• - 

  Georgië, Armenië, Azerbeidzjan
• - 

  Syrië, Libanon, Jordanië, Israël, de Palestijnse Autoriteit
• - 

  Marokko, Algerije, Tunesië, Libië, Egypte

Welke landen niet

De (potentiële) kandidaat-lidstaten vallen niet onder het beleid buurlanden.

Daarnaast zijn er landen die formeel niet onder het buurlandenbeleid vallen en evenmin kandidaat-lidstaat zijn, zoals:

• - 

  Rusland, Noorwegen en Zwitserland

Lees meer

Bij de besluitvorming op dit terrein geldt dat het kader waarin het beleid voor buurlanden wordt uitgezet onderdeel is van het algemene buitenlandse beleid van de Europese Unie.

Binnen het opgestelde kader wordt het beleid vorm gegeven door een aantal internationale overeenkomsten, die per land worden afgesloten.

Bij het sluiten van deze overeenkomsten spelen de Europese Commissie, de Raad, de Hoge Vertegenwoordiger voor het Buitenlands en Veiligheidsbeleid en het Europees Parlement  een rol.

Initiatief voor nieuw beleid: Europese Commissie of Hoge vertegenwoordiger

Eerstverantwoordelijk is de Eurocommissaris voor Uitbreiding en Europees nabuurschap is:

Daarnaast kan de Hoge vertegenwoordiger voor het buitenlandse en veiligheidsbeleid in het kader van het gehele externe optreden van de EU ook voorstellen doen die van invloed zijn op het nabuurschapsbeleid. De Hoge Vertegenwoordiger is:

Invloed nationale parlementen

Nationale parlementen van de lidstaten kunnen binnen acht weken nadat de Europese Commissie een voorstel heeft bekendgemaakt, laten weten dat de Europese Unie zich niet met het onderwerp zou moeten bezighouden  i.

Vanuit het Nederlandse parlement zijn bij dit beleidsterrein betrokken:

Besluitvorming door Raad en Europees Parlement

Voor internationale overeenkomsten geldt dat de Raad de Europese Commissie machtigt om te onderhandelen. Bij overeenkomsten op het terrein van buitenlands en veiligheidsbeleid beslist de Raad, bij overeenkomsten op andere terreinen beslist de Raad, met goedkeuring van het Europees Parlement.

De raadsformatie die beslist over overeenkomsten is de Raad Buitenlandse Zaken. Vertegenwoordiger voor Nederland in deze Raad is:

Voor het Europees Parlement beoordeelt de commissie Buitenlandse Zaken de voorstellen van de Raad, Europese Commissie en Hoge vertegenwoordiger. Voor Nederland zijn de volgende Europarlementariërs lid:

Voor Nederland zijn de volgende Europarlementariërs plaatsvervangend lid:

Als het Europees Parlement, wanneer het beslissingsbevoegdheid heeft, het (eventueel aangepaste) voorstel goedkeurt, sluit een overeenstemming in de Raad van de Europese Unie de procedure af. Wanneer het Europees Parlement geen beslissingsbevoegdheid heeft sluit overeenstemming in de Raad van de Europese Unie de procedure af. Nederland heeft in de Raad 13 stemmen, op een totaal van 345. Als het voorstel door de Raad is goedgekeurd, zorgt de Nederlandse regering ervoor dat het voorstel nationaal wordt uitgevoerd.

Hot issues

Europese Unie

Activiteitendossier

Factsheet Europees Parlement

Betrokken instanties

Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa