Europese Beweging:
Uitwisseling van bankgegevens met de VS - het SWIFT-akkoord

Het SWIFT-akkoord is een afspraak tussen de EU en de VS over de uitwisseling van de bankgegevens van Europese burgers, met daarbij respect voor hun fundamentele vrijheden zoals het recht op privacy. Het akkoord met de VS is op 1 augustus 2010 in werking getreden. Het traceren van bankgegevens was vooral een wens van de VS. Hiermee wil het land financiering van terroristen achterhalen met als hoofddoel terrorismebestrijding.

De Verenigde Staten zijn in 2001 al begonnen met het traceren van bankgegevens via het bedrijf SWIFT (Society for Worldwide Interbank Financial Telecommunication). Hier waren de burgers echter al die tijd niet van op de hoogte. Toen in 2006 bekend werd dat de Amerikaanse CIA via SWIFT toegang had verkregen tot de bankgegevens van Europeanen, kwam er vanuit Europa veel commentaar op de werkwijze van SWIFT. Het bedrijf traceerde ongevraagd en in het geheim alle bankgegevens, waardoor het Europees Parlement vreesde voor grootschalige schending van de privacy. Het Parlement riep de lidstaten op een evenwicht te vinden tussen terrorismebestrijding en bescherming van de grondrechten en fundamentele vrijheden. Lange tijd heeft het Europees Parlement gestreden voor betere wetgeving op dit gebied.

Het SWIFT-akkoord zou volgens velen onvoldoende beschermen tegen gegevensmisbruik, en de VS hoefde niet aan te geven waar ze de informatie precies voor nodig had of hoe ze deze zou gebruiken. De VS kon de informatie bovendien vrijelijk delen met derde landen. Het laatste struikelblok was dat de EU wel verplicht was gegevens af te staan aan de VS, maar daar geen inzage in Amerikaanse bankdata voor terugkreeg.

Het Europees Parlement heeft een grote rol gespeeld in het ontwerp van dit verdrag. Veel Europarlementariërs twijfelden enkele maanden voor hun goedkeuring nog steeds over het akkoord en stemden in een plenaire vergadering tegen het SWIFT-akkoord. Het nieuwe akkoord kwam tegemoet in hun wensen. Daarin is onder meer vastgelegd dat onafhankelijke Europese inspecteurs zullen toezien op eventueel misbruik van de VS.

Naast de privacybescherming van de burgers, vonden veel parlementariërs het ongepast dat het oorspronkelijke akkoord met opzet één dag voor de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon was gesloten. Onder dit verdrag mogen de Europese volksvertegenwoordigers namelijk meebeslissen over justitiële onderwerpen als de uitwisseling van persoonsgegevens. Het Europarlement voelde zich dus gepasseerd.

De verwerping van de eerste SWIFT-overeenkomst was de eerste keer dat het Europarlement de nieuwe bevoegdheden heeft gebruikt die het onder het Lissabon-verdrag heeft verkregen. Het was volgens sommige parlementariërs en de media dan ook een overwinning voor de democratie. Maar vanuit de VS en de regeringen van de lidstaten kwamen kritische geluiden, omdat het opsporen en voorkomen van terreuractiviteiten door het Europarlement flink zou zijn bemoeilijkt.

In de zomer van 2010 maakte Eurocommissaris Viviane Reding van Justitie bekend dat de Europese Commissie een nieuw akkoord heeft bereikt met de Amerikaanse regering. Volgens Eurocommissaris Cecilia Malmström voor Binnenlandse Zaken is daarin rekening gehouden met de zorgen van de Europarlementsleden over de privacybescherming. Onderstaande wijzigingen zijn in het akkoord opgenomen: 

• - 

  Er is nu vastgelegd dat Europa zelf een eigen systeem ontwikkelt om bankgegevens te verzamelen en uit te zoeken. De Europese Commissie komt binnen een jaar met een voorstel hiervoor en over drie jaar moet zo´n Europees systeem ingevoerd kunnen worden. "Dit is van groot belang omdat het de mogelijkheid biedt om de overdracht van gegevens te individualiseren. We houden het in de eigen hand en kunnen zo op de beste manier de rechten van onze burgers beschermen", aldus Emine Bozkurt (PvdA). Sophie in 't Veld (D66) heeft  ook voor het akkoord gestemd. "Vroeger stuurden we een hooiberg, nu een naald."
• - 

  Volgens het nieuwe akkoord kunnen ook aan de EU gegevens van Amerikaanse burgers worden overdragen en is er sprake van volledige wederkerigheid.
• - 

  Europol zal datatransfers controleren en blokkeren indien ze niet voldoen aan de criteria
• - 

  Onafhankelijke inspecteurs gaan controleren of de data alleen voor terrorismebestrijding worden gebruikt. Bij die inspecteurs zit ook een EU-vertegenwoordiger.
• - 

  Europese burgers krijgen in de VS dezelfde rechten als Amerikaanse burgers, als blijkt dat er misbruik van de gegevens is gemaakt.
• - 

  Gegevens moeten worden vernietigd nadat de procedure waar ze voor zijn verzameld is afgerond. Dit wordt jaarlijks gecontroleerd.
• - 

  Het functioneren van het akkoord wordt elke zes maanden geëvalueerd.

Zoals verwacht stemden de grootste fracties in het Europees Parlement, PES, EVP en ALDE, voor het akkoord, evenals de vier PVV'ers.  "We moeten snoeihard optreden tegen dit terrorisme, dat vooral vanuit het islamitische Midden-Oosten wordt gefinancierd", stelde toenmalig Europarlementariër Daniël van der Stoep (PVV), "Het beste zou zijn als de lidstaten de inzage zelf regelen, maar zolang dat niet kan moet de EU dit met de VS oppakken".

De groene fractie, waaronder GroenLinks, stemde tegen het akkoord. De fractie vindt de afspraken over Amerikaanse inzage "absurd en ongrondwettelijk". Volgens de tegenstanders zijn nog erg veel vragen over privacybescherming niet beantwoord. De groenen vinden ook dat de Amerikanen te veel gegevens toegezonden mogen krijgen: volgens de fractie gaat het om 1 miljard gegevens per jaar. 

D66-Europarlementslid Sophie in 't Veld verzette zich jarenlang tegen de aanvankelijk illegale doorgifte van de Europese bankgegevens door bankencentrum Swift aan de Amerikaanse autoriteiten. Ze vindt de nieuwe versie van het akkoord nog steeds niet goed, maar spreekt over "de minst slechte optie."

Minister Stefaan De Clerck (Justitie) van toenmalig EU-voorzitter België stelde in juli 2010 in het Europarlement dat de nieuwe versie van het akkoord wel degelijk veel beter is. "Europa is er in geslaagd met zijn spierballen te rollen", zei De Clerck. Zo mag Europol  de gegevensstroom naar de Verenigde Staten zo nodig stopzetten. Ook zullen gegevens niet onbeperkt opgeslagen kunnen worden.

Bij een evaluatie van het eerste half jaar dat het SWIFT-akkoord van kracht was, uitten Europarlementariërs harde kritiek op de werking van de overeenkomst. De aanvragen die de Amerikanen bij Europol indienden, zouden niet specifiek genoeg zijn. Aan Europese zijde zou te gemakkelijk op de Amerikaanse verzoeken ingegaan worden en teveel informatie verstuurd worden. Volgens Eurocommissaris Malmström (binnenlandse zaken) is het echter nog te vroeg om te oordelen.

Hieronder staan een aantal veel gehoorde argumenten, waarbij bijna altijd wel kanttekeningen te maken zijn. Dat maakt een oordeel niet eenvoudig. Europa is wikken en wegen.

Tip: na het lezen van de argumenten kunt U zelf Uw reactie geven.

Uw reactie

Door op Uw reactie te klikken kunt u laten weten, wat u van de verschillende argumenten vindt. Ook kunt u natuurlijk andere argumenten aandragen. Uw reactie wordt zeer op prijs gesteld.