Europese Beweging:
Europese olieramp?

'De EU is niet goed voorbereid op een olieramp'

Een olielek in de Noordzee; hoe groot is die kans eigenlijk? Ook in de Noordzee wordt naar olie geboord. In 2010 is er voor de Schotse kust een nieuw olieveld ontdekt dat meer dan 300 miljoen vaten olie kan bevatten. Daarmee is dit veld een van de grootste olievelden die de afgelopen jaren in de Noordzee is gevonden. Maar wat als er in de Noordzee dezelfde problemen ontstaan als in de Golf van Mexico in 2010? Kan Nederland dit alleen aan of kan Europa de helpende hand bieden?

Het Europees Parlement heeft eurocommissaris voor Energie Günther Oettinger gevraagd naar de risico's van oliewinning te kijken. Deze worden lager ingeschat dan in de VS. Voor de kusten van Europa wordt gemiddeld op 100 meter diepte geboord, terwijl in de Golf van Mexico op 1500 meter diepte werd geboord. Toch werden de risico's in de Verenigde Staten eerst ook nogal klein geacht.

Volgens oliemaatschappijen en de bedrijven die hen moesten controleren was de kans dat een dergelijke ramp zou plaatsvinden nul procent. We kennen allemaal het resultaat. Eurocommissaris Oettinger heeft gezegd dat de EU-lidstaten voorlopig geen nieuwe vergunningen zouden moeten afgeven voor olie- en gasboringen in diepe zeegebieden.

Op 27 oktober 2011 presenteerde eurocommissaris Oettinger samen met zijn collega Janez Potocnik een negental voorstellen om olierampen te voorkomen.

Van verschillende kanten klonk het geluid dat Europa niet voorbereid is op een olieramp. Op 22 juni 2010 werd een persconferentie in het Europees Parlement gehouden, waarbij een aantal Europarlementariërs hun zorgen uitspraken. Zo zei Bas Eickhout van GroenLinks: "De internationale en Europese regelgeving is erg verdeeld en onsamenhangend. Daardoor worden oliemaatschappijen er niet toe aangezet om de juiste veiligheidsmaatregelen te treffen bij oliewinning. Verder is het absurd dat er geen internationale regels bestaan voor de aansprakelijkheid na een ongeluk bij een booreiland."  Volgens Eickhout hoort het zo te zijn dat de 'vervuiler betaalt'. Maar bij een eventuele ramp in Europa is dat vooralsnog niet duidelijk vastgelegd.

Eickhout reageerde "blij verrast" door de daadkrachtige toon van eurocommissaris Oettinger. "Op veel punten geeft hij ons inmiddels gelijk. Hij wil feitelijk een opschorting van nieuwe diepzeeboringen. De grote vraag is nu wat de EU-landen gaan doen met zijn woorden, want die landen zijn op dit moment zelf verantwoordelijk."

De reacties van de EU-lidstaten op de BP-olieramp zijn heel verschillend. Zo wil Zweden de wetgeving houden zoals hij is, maar Ierland wil hier duidelijk goed naar kijken en waar nodig de wetgeving uitbreiden. Italië daarentegen wil juist meer boringen goedkeuren. Gezien het feit dat veel Europese landen grenzen aan dezelfde Europese zeeën, is het nuttig om hier gezamenlijk naar te kijken. Zo kan Nederland bijvoorbeeld niet worden opgezadeld met de kosten van een Britse olieramp of andersom.

De vragen die het Europees Parlement heeft gesteld, passen binnen het Europese milieubeleid. De meeste milieuproblemen zijn grensoverschrijdend. Neem bijvoorbeeld de luchtvervuiling van de luchtvaart of de vervuiling van de Rijn door Duitse industrieën. Het is daarom goed dat milieuproblemen ook grensoverschrijdend worden aangepakt. De Parlementaire Commissie Milieubeheer, Volksgezondheid en Voedselveiligheid houdt zich bezig met allerlei onderwerpen om het milieu te verbeteren: zo bespreken zij duurzame ontwikkeling, internationale en regionale maatregelen om het milieu te beschermen, en het herstellen van milieuschade.

De Europese Commissie, de Raad en het Europees Parlement moeten het gezamenlijk eens worden over milieuwetgeving. Het initiatiefrecht voor nieuwe voorstellen ligt bij de Europese Commissie. Sinds het Verdrag van Lissabon in werking is getreden, is duurzame ontwikkeling een van de doelstellingen van de EU geworden. Preventief actie ondernemen, zoals onderzoek naar de olieboringen in de Noordzee en het principe van de 'vervuiler betaalt', zijn allemaal onderdelen van dit verdrag.

Op 27 oktober 2011 presenteerde Oettinger samen met collega-eurocommissaris Potocnik van Milieu een nieuwe ontwerpverordening die een Europese olieramp moet voorkomen en moet zorgen voor een adequate reactie en wanneer een dergelijke ramp zich toch voordoet. In de toekomst zijn olie- en gasbedrijven verantwoordelijk voor schade in een groter gebied rondom een rampplek en er moet meer worden gedaan om rampen te voorkomen.

• 1. 

  Vergunningen: nationale overheden mogen slechts nog vergunningen verstrekken aan olie- en gasmaatschappijen die beschikken over voldoende technische en financiële middelen om de veiligheid bij olie- en gasboringen te waarborgen en het milieu te sparen.
• 2. 

  Veiligheidsvoorschriften op boorplatformen moeten periodiek worden gecontroleerd door een onafhankelijke instantie.
• 3. 

  Noodplannen: olie- en gasmaatschappijen moeten een risicoanalyse en een rampenplan overleggen aan de nationale autoriteiten. Deze moeten worden goedgekeurd, voordat mag worden begonnen met boren.
• 4. 

  Inspecteurs moeten gaan controleren op veiligheid, milieuvoorschriften en noodplannen. Nationale autoriteiten moeten bij overtreding boetes gaan uitdelen en in het uiterste geval overgaan tot een boorstop.
• 5. 

  Transparantie: Burgers moeten toegang krijgen tot informatie over de veiligheid van boorplatformen voor de kust van hun land.
• 6. 

  Reactie in geval van een ramp: bedrijven moeten middelen vrijhouden om adequaat te kunnen reageren wanneer zich een noodsituatie voordoet. Lidstaten moeten de rampenplannen opnemen in hun nationale noodplannen. Bedrijven en nationale overheden zijn verantwoordelijk voor het testen van hun noodplannen.
• 7. 

  Aansprakelijkheid: olie- en gasbedrijven zijn volledig aansprakelijk voor milieuschade aan organismen en hun natuurlijke leefomgeving. De 'aansprakelijkheidszone' voor watervervuiling wordt uitgebreid van 22 km tot maximaal 370 km buiten de kust.
• 8. 

  Internationale samenwerking: voor het implementeren van vergaande veiligheidsvoorschriften werkt de Commissie samen met haar internationale partners.
• 9. 

  Samenwerking tussen lidstaten: Inspecteurs uit de lidstaten zullen 'best practices' uitwisselen om zo de algehele veiligheidssituatie bij olie- en gaswinning in de EU te verbeteren.

De voorstellen moeten nog worden besproken in de Raad.

Hieronder staan een aantal veel gehoorde argumenten, waarbij bijna altijd wel kanttekeningen te maken zijn. Dat maakt een oordeel niet eenvoudig. Europa is wikken en wegen.

Tip: na het lezen van de argumenten kunt u zelf uw reactie geven.