Het begin
Voor een Hagenaar – die als student destijds aan de organisatie meewerkte – begint het Europese integratiegebeuren in de Ridderzaal, met het historische Congres van Europa in mei 1948. De twee concrete uitkomsten van het congres vormen nog steeds het eerste deel van het hedendaagse Europese drieluik, de Raad van Europa in Straatsburg met nauw daaraan verbonden het Europese Hof voor de Rechten van de Mens en het, intussen hier en daar aangevulde, Europese Verdrag op de Rechten van de Mens.

In het buitenlandse beleid van de Nederlandse regering wordt sinds de Tweede Wereldoorlog een bijrol ingeruimd voor Europese Zaken. Sinds 1957 hebben 20 staatssecretarissen voor Europese Zaken deze bijrol vervuld. De laatste moest het zelfs combineren met de portefeuille Ontwikkelingssamenwerking.

Eind juni leek er eindelijk een kentering op te treden in de aanpak van de eurocrisis. De leiders van de eurolanden verklaarden dat de vicieuze cirkel tussen de slechte toestand van de banken en de slechte toestand van de overheidsfinanciën absoluut moet worden doorbroken. Daartoe zou er met spoed één enkel toezichtmechanisme moeten komen waarbij ook de ECB betrokken is. De Europese Commissie werd uitgenodigd snel met voorstellen te komen. Als dat er is, zou het Europese noodfonds ESM vervolgens de mogelijkheid moeten krijgen om banken rechtstreeks te herkapitaliseren. In het bredere verband van de Europese Raad werd besloten tot het verkennen van de oprichting van een bankenunie om de bovengenoemde vicieuze spiraal te doorbreken.

Op 26 juli kondigde Mario Draghi, president van de Europese Centrale Bank (ECB), in Londen aan dat zijn instelling alles wat nodig is zal doen om de euro in stand te houden (‘en geloof mij, het zal voldoende zijn’). Begin september waren de interne beraadslagingen afgerond en kon Draghi namens het ECB-bestuur, waar alleen de Duitse bankpresident bezwaar maakte, melden onder welke voorwaarden de hoeder van de euro zonodig opnieuw zal ingrijpen op de markt voor staatsobligaties, om zo de rente die de meest gewantrouwde lidstaten moeten betalen te drukken. Ingrijpen op de obligatiemarkt deed de ECB al eerder. Maar nu is er een nieuw regime waarbij de ingrepen gekoppeld worden aan eisen aan het economisch beleid van de desbetreffende euro-landen.

In deze verkiezingscampagne speelt ‘Europa’ een belangrijke rol. Het thema is een normaal onderdeel van politieke strijd geworden. Tussen de verschillende politieke partijen bestaan op dit punt wezenlijke verschillen van opvatting. Uit een analyse van de verkiezingsprogramma’s blijkt dat een meerderheid van de partijen met het oog op de nationale soevereiniteit niet kiest voor verdere integratie, of deze expliciet afwijst. Dat wordt nog lastig, wanneer de voorzitter van de Europese Raad`Van Rompuy binnenkort zijn plannen voor versteviging van de Economische en Monetaire Unie (EMU) ontvouwt.

De Europese schuldencrisis gaat maar door. Ondanks het inmiddels fors opgevoerde noodfonds. Het heeft weinig zin om te speculeren over de uitkomst van de volgende Griekse verkiezingen en de gevolgen daarvan voor de rest van de euro-landen. Maar er zijn wel wat lessen te trekken. Bijvoorbeeld:

Prof. Jouke de Vries is een grappenmaker. Met zijn opiniestuk ‘De laatste Nederlandse verkiezingen’ (Trouw, 19 mei jl.) kondigt hij het verdwijnen van Nederland als staatkundige eenheid en van het Nederlandse parlement aan, vanwege de noodzaak om Europa te versterken. De hoogleraar bestuurskunde weet natuurlijk beter, maar houdt zijn grap tot het eind toe stug vol.

In zijn column ‘De culturen in het continent Europa’ (NRC-Handelsblad van 1 maart jl.) geeft J.L. Heldring weer toe aan zijn drang om het Europese project dood te verklaren. De PVV-kliksite over overlast door Midden- en Oost-Europeanen brengt hem tot de stelling dat “de normen, waarden en omgangsvormen van deze Europeanen anders zijn dan die van de Nederlanders, en dat veroorzaakt wrijving in plaats van verbroedering.” Maar hoeveel hebben de Nederlanders eigenlijk op dit vlak met elkaar gemeen? Een greep uit dezelfde krant van 1 maart: dat collectieve wegkijken in Westkapelle, behoort dat tot de Nederlandse identiteit? En de intimiderende hufterigheid van Rutger Castricum en zijn PowNed-vrienden?

Zevenentwintig regeringsleiders komen regelmatig bijeen, een Europese top. Twee ervan zijn steeds de keuze van de media. Wat vinden Sarkozy en Merkel, hebben zij problemen om tot een gezamenlijke opstelling te komen, of zijn zij het eens? En wat vinden zij dan dat er moet gebeuren? Ook de nieuwe permanente voorzitter van de Europese Raad kiest regelmatig zijn uitgangspunten uit de resultaten van bilateraal Duits-Frans overleg. Logisch toch? Van het allereerste prille begin af vormde Duits-Frans samengaan de motor van de Europese eenwording. En natuurlijk is overeenstemming tussen deze twee politiek en economisch belangrijke lidstaten een goede zaak. Dus geen probleem?

Wie gelooft eigenlijk dat economen tot op de halve procent nauwkeurig kunnen uitrekenen wat over acht jaar de Griekse staatsschuld – of die van welk ander land dan ook – bedraagt in procenten van het Bruto Binnenlands Product dat dan wordt bereikt? Toch zeker niet ministers van Financiën en de topambtenaren van hun ministeries.