Europese Beweging:
Henk Vredeling (1924-2007): een hartstochtelijk Europeaan

Henk Vredeling was nog maar twintig toen de Tweede Wereldoorlog eindigde. De ervaringen in de oorlogsjaren – o.a. als lid van een spionagegroep – bleven zijn hele leven zijn kijk op personen en problemen kleuren. Zo is het waarschijnlijk de oorsprong geweest van een van de eigenschappen die hem in zijn latere leven tot een politicus van bijzondere kwaliteit maakten: hij had een feilloos instinct om te doorzien wie en wat deugde of niet. Het inspireerde hem ook om voor de grote vraagstukken Europese oplossingen te zoeken.

Toch had Henk Vredeling bijna niet zijn voetsporen kunnen achterlaten in het avontuur van de Europese integratie. Hij heeft namelijk op het punt gestaan om naar Canada te emigreren, maar het liep anders.

Als sociaal-economisch adviseur bij de Algemene Nederlandse Landarbeidersbond nam hij deel aan conferenties en andere initiatieven in de aanloop naar het Verdrag van Rome. In 1956 kwam daar het lidmaatschap van de Tweede Kamer bij en in 1958 dat van het Europese Parlement. Als de landbouwspecialist van de PvdA zag hij scherp dat het beleid op dat terrein in Europa werd gemaakt met Sicco Mansholt als de grote animator.

In het Europees Parlement – met in het begin heel beperkte bevoegdheden – was hij een onbetwiste pionier. Hij maakte van de schriftelijke vraag een gevreesd wapen. Eerst hielp zijn politieke instinct. Toen men in Europese kringen de effectiviteit zag, kwamen de ‘klokkenluiders’ op hem af. De beleidsambtenaren wisten hem te vinden in ‘bar des délégués’ in Straatsburg en vervolgens kwamen ook de brievenschrijvers. Bijzonder was daarbij dat hij eveneens aantrekkingskracht uitoefende op personen uit andere lidstaten.

Hard en systematisch werken was ook vereist. Voordat een vraag werd gesteld, probeerde Henk Vredeling na te gaan of het niet ‘loos alarm’ was. Verder ploegde hij zich elk weekend door een aangeleverd stapeltje dossiers met vragen die eerder waren gesteld en dat leidde tot vervolgvragen. Hardnekkig doorvragen aan de Europese Commissie bracht o.a. aan het licht dat het Vaticaan met boter fraudeerde en volgens de Europese gegevens in de haven van Rotterdam wijn werd geproduceerd en dat was dus ook fraude. De jaren in het parlement (1958-1973) waren zonder twijfel de Europese jaren waaraan Henk Vredeling het meeste plezier heeft beleefd.

Ook in zijn tijd als minister van defensie bleef Europa krachtig trekken. Binnen het kabinet Den Uyl dongen Henk Vredeling en Max van der Stoel naar de vacante Nederlandse plaats in de Europese Commissie. De vreugde over de voordracht werd echter stevig getemperd toen bij een bezoek aan Londen de komende voorzitter Roy Jenkins aangaf, dat een Nederlander niet opnieuw de landbouwportefeuille zou krijgen. De jaren van de Commissie Jenkins (1977-1981) waren voor Europa niet eenvoudig, pas na 1985 zou het tij keren.

Voor een politicus die graag opereerde op basis van scherpe analyses van machtsverhoudingen was de portefeuille sociale zaken en werkgelegenheid een lastige vanwege de beperkte bevoegdheden in het verdrag. Terugblikkend kan echter worden vastgesteld dat Henk Vredeling met initiatieven rondom de richtlijnen over gelijke beloning en gelijke behandeling, over medezeggenschap van werknemers (Vredeling-richtlijn), hervorming van het Europees Sociaal Fonds en de eerste richtlijnen voor gevaarlijke stoffen op het werk, ook hier zijn bijdrage aan het Europese proces heeft geleverd.

Henk Vredeling was een bijzondere Europeaan, hartstochtelijk en bekwaam.

Steven T. Duursma (november 2007)