Europese Beweging:
Bob Molenaar: Trots of Vera Lynn

Bob Molenaar was al present bij de oprichting van de (voorganger van de) EBN in 1947, en een jaar eerder al oprichter en eerste voorzitter van de International Union of Socialist Youth (IUSY).

Hij is meer dan twaalf jaar voorzitter geweest van de EBN.  Lange tijd was hij vice-president, enkele jaren penningmeester, en tenslotte vijf jaar secretaris-generaal van de European Movement International (EMI).

Bob Molenaar werd in de jaren na de Tweede Wereldoorlog de eerste directiesecretaris van de VNG met als een van zijn taken de contacten over de grenzen. Daarbij nam hij ook contact op met de net tot stand gekomen EGKS, waar hij zich als directiesecretaris van de VNG met name hard maakte voor geld voor sociale woningbouw in de kolen- en staalregio’s . Later werd hij directeur van de ook in Den Haag gevestigde International Union of Local Authorities, met als een van zijn taken het raakvlak tussen het Europese gebeuren en de gemeentelijke wereld. Jarenlang behartigde hij de belangen van gemeenten en regio’s bij de EEG en de Raad van Europa. 

In zijn Europese carrière is Bob Molenaar het meest trots op het feit dat hij voor het jubileumcongres van de EBN, bij het vijfentwintig jarig bestaan, de Britse zangeres Vera Lynn (We’ll meet again …) naar Nederland heeft gehaald. Ander hoogtepunt was de veertigste verjaardag in 1988 van het eerste Congres van Europa in de Haagse Ridderzaal. Hij organiseerde  toen in de zalen rond het Binnenhof een luisterrijk Congres van Europa  waaraan ook de toenmalige president van Frankrijk François Mitterrand en de toenmalige bondspresident van Duitsland Richard von Weizsäcker deelnamen.

De EBN  had in de eerste decennia na de Tweede Wereldoorlog  in Nederland een duidelijke politieke rol en betekenis. Het bestuur (bestaande uit een talrijk hoofdbestuur en een klein dagelijks bestuur) werd regelmatig benaderd om een inhoudelijke bijdrage te leveren voor een dagblad. Het eigen maandblad Nieuw Europa trok ook buiten de eigen lezerskring van toen meer dan drieduizend leden heel wat belangstelling. Ook leverde de EBN  persberichten en commentaren naar aanleiding van ontwikkelingen in het Europese integratieproces en organiseerde zij cursussen en wedstrijden voor de redacties van schoolbladen in het voortgezet onderwijs.

De EBN besturen kenmerkten zich door politieke diversiteit, onafhankelijkheid en vertegenwoordiging vanuit bestuur en het bedrijfsleven. De bestuursleden hadden veelal een politieke voorkeur. Maar ze waren gecommitteerd aan de EBN en vertegenwoordigden niet hun eigen maar een door het EBN bestuur gedeelde visie. De EBN was kritisch ten aanzien van de Europese realiteit, en streefde vaak naar verdergaande integratie dan de toenmalige nationale politieke elites .

Molenaar heeft geen specifieke grote voorbeelden.  Wel heeft hij goede herinneringen aan mensen die actief waren  als voorzitter van de EMI.  Zo ontmoette hij daar Robert Schuman na diens ambtstermijn  als eerste voorzitter van het Europees Parlement en ex-Commissievoorzitters waaronder Walter Hallstein. De EMI is een organisatie die zich kenmerkt , in de woorden van Molenaar, door “veel vrijwilligers in tal van landen, die het moeten stellen met weinig subsidie en andere inkomsten”, hetgeen op het internationale vlak gepaard ging met veelvuldig vallen en weer opstaan.

De Europese integratie heeft in een halve eeuw een enorme voortgang geboekt. Er moet echter nog veel  gebeuren in een wereld die gekenmerkt wordt door globalisering. Nationale politici zijn vandaag de dag zeer provinciaal ingesteld, dit in tegenspraak met deze realiteit. Kenmerkend voor de Europese integratie is dat  belangrijke stappen vooruit worden gemaakt in crisistijd. De financiële crisis die nu domineert biedt dan ook mogelijkheden tot verdere stappen voorwaarts. Naast de monetaire unie ontstaat gezien de resultaten van de extra Euro top van juli nu eindelijk ook een eerste aanzet voor een economisch bestuur, helaas veelal buiten de aandacht van het publiek.

De democratische vormgeving met inschakeling van het Europees Parlement moet dan ook nog komen. De media zijn erg incidentgevoelig en net zo naar binnengekeerd als de nationale bevolkingen van de oudere EU lidstaten. Juist de nieuwe lidstaten en landen in de Balkan zijn veel meer naar buiten gericht en zien nieuwe kansen en mogelijkheden binnen de EU. In Nederland is het volgens Molenaar belangrijk om meer niet-Nederlanders te betrekken bij de discussie over het Europese integratieproces, ook in de EBN. Juist vertegenwoordigers uit de nieuwe lidstaten en de Balkan kunnen Nederlanders inspireren. Neem bijvoorbeeld het voorbeeld van Griekenland, we worden al maanden overspoeld door informatie over de begrotingstekorten waar Griekenland mee te maken heeft, maar wat vinden de Grieken daar nu zelf van? Wij zien wel demonstraties in Athene, maar horen ook andere geluiden. Het zou goed zijn om Grieken hier hun verhaal te laten vertellen. EBN Jong kan bijeenkomsten en uitwisselingen organiseren waarbij jongeren uit verschillende landen met elkaar in gesprek gaan.

Er zijn stappen gezet om interculturele uitwisseling mogelijk te maken, zoals het Erasmusprogramma. Alleen is dit soort programma’s vaak ontzettend bureaucratisch opgezet. Het grote bureaucratisch gehalte is een van de belangrijkste beperkingen van het Europese integratieproces, alle landen brengen bij elk onderwerp steeds weer hun eigen extra regeltjes in bij de onderhandelingen in Brussel.

In de eerste decennia geloofden velen in een Europese federatie.  Achtergrond en denkwijze van het federalisme is vaak gebaseerd op een Europese federale staat die er in de praktijk nooit zal komen. De basiscomponenten van de Europese Unie zijn moderne post-industriële natiestaten, heel wat anders dan destijds de Zwitserse kantons of de staten van Noord Amerika en Australië. Ook zijn de bestuurlijke vormen van de lidstaten, de bouwstenen van de Europese Unie erg verschillend. Juist voor overtuigde federalisten is het dan ook zaak om realistisch te zijn en voortdurend  na te gaan wat er nodig is om de EU goed te laten functioneren. Zo komen nieuwe federale elementen tot stand, stap voor stap. Eenvoudig is dat niet want iedereen leeft steeds meer met de dag en niet toekomstgericht, terwijl je juist op de toekomst moet richten om de problemen van de huidige en komende generaties aan te pakken. Grensoverschrijdende problemen dienen in gezamenlijkheid te worden opgepakt, en de noodzakelijke bevoegdheden dienen aan de EU te worden overgedragen. Zo kunnen voortdurend nieuwe stappen worden gezet in de richting van een steviger EU constructie in een veranderende wereld.

Om in de wereld een rol van betekenis te kunnen blijven spelen is het cruciaal om jongere generaties te interesseren in het Europese integratieproces. Europa zal haar nut als speler op het wereldtoneel naast de VS, China en Rusland moeten bewijzen om jongeren te blijven interesseren. Als de EU in de wereld wat voor wil blijven stellen, dan moeten de lidstaten gezamenlijk de verantwoordelijkheid nemen en daarbij ook tegenslagen durven incasseren. Bob Molenaar grapt “opa heeft de revolutie meegemaakt”. Toen hij jong was kende het Europees continent een veelheid van landen met eigen munteenheden en legers, deze vochten tegen elkaar en miljoenen mensen lieten het leven op slechts honderden kilometers afstand van je eigen huis. De Europese landen kozen voor een toekomst in gezamenlijkheid omdat ze niet anders konden. Vandaag de dag zien veel jongeren de resultaten van Europa als vanzelfsprekend en stellen zij de fundamenten van de integratie ter discussie. Maar wij plukken dagelijks de vruchten van wat de generaties na de Tweede Wereldoorlog via samenwerking gezamenlijk tot stand hebben gebracht. Dat is vandaag de dag de boodschap van de EBN. En verder aanbouwen wat nodig is! 

Stefanie de Geus en Gera Arts